Халел Садуақасұлы
20.07.2023, 10:27

Әке мен анаға деген сүйіспеншілік – уақытпен өлшенбейтін, жүректен өшпейтін қасиетті сезім. Біз оларды ерте жоғалтсақ та, сол сағыныш өмір бойы жанымызда бірге жүрді. Балалық шағымыздың әрбір жылы, әрбір жылы естелігі әке мен ананың мейірімімен астасып жатыр. Әкемнің сабырлы мінезі мен адал еңбегі, анамның нәзік жанашырлығы бізге өмірдің ең басты құндылықтарын үйретті. Олар бізге байлық емес, адамдық пен жауапкершілікті аманат етті. Қиындыққа мойымай, тағдырдың сынына төтеп беруді солардан көріп өстік. Кейде бір сәттік ой, бір естелік адамды өткенге жетелеп әкетеді. Сондай шақтарда әке мен ананың бейнесі көз алдымызда қайта жаңғырады. Бұл жазба – сол сағыныштың, ризашылықтың және перзенттік махаббаттың көрінісі. Өйткені ата-ананы еске алу – оларды мәңгі тірі ұстау деген сөз.
Бекеев Халел Сәдуақасұлы 1928 жылы 26 желтоқсанда Павлодар облысы, Ертіс ауданы, Ағаш-Орын ауылында дүниеге келген. Ол араб жазуын жақсы меңгерген, Құранды терең білетін, адамдарды емдеуге бейімі бар әулеттен шыққан. Әкесі Сәдуақас – өз дәуірінде ауқатты, елге сыйлы адам болған. Осыған байланысты «ақсүйек» Халел деген лақап атқа ие болыпты.
ХХ ғасырдың 30-жылдарында Кеңес өкіметінің тәркілеу саясаты салдарынан әулет ауыр зобалаңды бастан кешті. Айыптау құжаттарында «бай», «жұдырық» деген жалған айдар тағылып, Сәдуақас жазықсыз қуғын-сүргінге ұшырады. Ол өз мүлкін ерікті түрде тапсырғанына қарамастан, жазадан құтыла алмады. Асыраушысынан айырылған отбасы аш-жалаңаш күй кешіп, аман қалудың жолын іздеді.
Сол ауыр кезеңде жауапкершілік жас баланың – Халелдің иығына түсті. Ол отбасына азық табу үшін қой бағып, ерте есейді. Кейін әкесі жер аударылған жерден табылып, саяси қудалаудан құтылу мақсатында отбасы түгелімен Новосібір облысы, Усть-Тарский ауданына көшеді. Осы өңірде Халел білім алып, еңбек жолын бастайды.
Соғыс жылдарында ол өз замандастары секілді егіс алқабында еңбек етіп, мал бақты. Атамның айтуынша, сол жылдары ер-азаматтар майданға кеткенде, жасөспірімдер комбайн тізгініне отырды. Аяқтары педальға жетпеген балалар кірпіш пен таяқ қойып, даланы жыртты – бұл сол кезеңнің ащы шындығы еді.
Мектепті аяқтаған соң Халел механикаға ден қойып, совхоз директорының жүргізушісі болып жұмыс істейді. 19 жасында әскер қатарына шақырылып, Мәскеуде әскери борышын өтейді. Сержант шенін алып, 1-санатты жүргізуші куәлігіне ие болып, жүргізуші-нұсқаушы қызметін атқарады. Алайда әкесі жалғыз ұлын әскерде қалдырмай, елге қайтуын талап етеді.
Халел елге екі үлкен ағаш чемоданмен оралады. Оның ішінде түрлі бөлшектер, гайкалар мен болттар болған. Солардың көмегімен ол жел генераторын жасап, үйіне электр жарығын тартады. Бұл – сол кезең үшін үлкен жаңалық еді. Осы қабілетінің арқасында ауылдағы радиоларды жөндеп, елдің алғысына бөленді. Фотоаппарат пен техника – оның өмір бойғы сүйікті ісі болды.
1953 жылы үлгілі оқуы мен тәртібі үшін мақтау қағазымен марапатталды. 1954 жылы «Новосібір облысының үздік киномеханигі» атағын алды. 1955 жылы «Облыстық социалистік жарыста қол жеткізген жетістіктері үшін» Құрмет грамотасына ие болды.
1956 жылы Бекболатова Орынбасарға үйленеді. Новосібір қаласында Ислям, Мұхаммед, Зейнеп, Ахмедия атты төрт баласы дүниеге келеді. Халел 1963 жылға дейін жұмысшы комитетінің төрағасы (рабочком) қызметін атқарады.
1963 жылы отбасымен туған өлкесіне – Павлодар облысы, Ертіс ауданы, Северный ауылына көшіп келеді. Мұнда жүргізуші-мұғалім болып еңбек етеді. 1967 жылы ұлы Қайрат дүниеге келеді. 1965–1970 жылдары Петропавл индустриалды-педагогикалық техникумында сырттай білім алып, кейін Қарағанды милиция мектебіне қабылданады.
1967 жылдан бастап Пушкин, Ленин және Амангелді совхоздарында учаскелік милиция қызметін атқарады. 1970 жылы ұлы Талғат дүниеге келеді. 1968 жылы «Кеңес милициясына 50 жыл», 1970 жылы «Тың игергені үшін», 1972 жылы «Мінсіз қызметі үшін» медальдарымен марапатталады.
1975 жылы әкесінің қайтыс болуы Халелге ауыр соққы болды. Ал 1977 жылы қаңтарда жұбайы Орынбасардың кенеттен қайтыс болуы оны мүлде есеңгіретіп тастайды. Отбасылық жағдайына байланысты қызметтен кетіп, зейнет жасына дейін мектепте еңбек етеді. Ол «Құқық негіздері», «Көлік жүргізу», «Мал шаруашылығы» пәндерінен сабақ беріп, бригада жетекшісі болды. Оның жетекшілігіндегі ұжым бірнеше рет бірінші, екінші орындарды иеленді.
1977 жылы Тәжиденова Зиядамен шаңырақ көтеріп, бұл некеден Сұлушаш пен Алтыншаш атты екі қыз дүниеге келеді. Жұбайынан ерте айырылса да, Халел балалары үшін өмір сүруге күш тапты. Барлығын оқытып, аяққа тұрғызып, немерелерінің қызығын көрді.
Зейнеткерлікке шыққан соң немерелеріне ерекше мейіріммен қарады. Әр зейнетақысын қаламмен мұқият жазып, немерелеріне тәттіге деп бөліп қоятын. Атасының «тиіспеңдер» деген бір ауыз сөзі немерелер үшін заң еді.
1995 жылы «Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 50 жыл» медалімен марапатталды. Жеңіс күні – оның ең қастерлі мерекесі болатын. 1998 жылы Көкшетау өңіріне көшіп, Садовое ауылына қоныстанып, ауызсу мәселесін шешу үшін өз қолымен ұңғыма қаздырды. Қандай қиындық көрсе де, әділдік пен адалдықтан айныған жоқ.
2001 жылы «Ұзақ жылғы адал еңбегі үшін» медалін алды. 2004 жылы «Жеңіске 60 жыл» медалі табысталды. 2005 жылдың соңында «Тыңға 50 жыл» медаліне ұсынылды, бірақ оны көруге үлгермеді. Халел Сәдуақасұлы 2005 жылдың 19 маусымында дүниеден өтті.
Әкем мен анамның ғұмыры біз үшін өнеге мен сабаққа толы өмір болды. Олар қиын заманда өмір сүрсе де, адамдық қасиетін жоғалтқан жоқ. Біз анамыздан ерте айырылсақ та, оның берген тәрбиесі өмір бойы жол көрсетті, сондықтан әкемнің еңбекқорлығы мен әділдігі, анамның мейірімі мен сабыры жүрегімізде мәңгі сақталды. Уақыт өтсе де, сол құндылықтар бізбен бірге жасай береді. Балалары мен немерелері арқылы олардың өмірі жалғасын тапты. Әр жетістігімізде, әр дұғамызда әке мен ананың орны бөлек. Олар біз үшін тек өткеннің естелігі емес, бүгінгі өміріміздің тірегі. Ұмытылмаған адам – мәңгі тірі. Әке мен анамыздың есімі, еңбегі, рухы ұрпақ жадында сақталады.
Мәңгілік естелік асыл жандарға. Біз сіздерді ешқашан ұмытпаймыз.

 


Бекеев Халел Садвокасович

Бекеев Халел Садвокасович родился 1928 году 26 декабря в Павлодарской области Иртышском районе с.Агаш-Орын в семье зажиточного бая, хорошо знавший арабскую письменность, коран, обладавший даром лечить людей. Его прозвали «ак суйек»* (пояснение ниже). В 30-е годы прошлого столетия «баи» подверглись раскулачиванию и конфискации имущества со стороны Советской власти, в обвинительных актах писали не «баи», а «кулаки», сфабриковывали обвинения, публиковали дела, обвиняя, что «баи» выступили против коллективизации. Так отец Халела, Садвокас, отдавший добровольно свое имущество, в период раскулачивания подвергается репрессии. Семьи, оставшиеся без кормильцев, пропитания, выживали как могли. 
На плечи, тогда еще маленького мальчика, ложится тяжелая доля. Жили, где придется, приходилось пасти овец, чтобы получить пропитание. 
Отец находит его по возвращению с ссылки. Во избежание дальнейших политический гонений, всей семьей они переезжают в Новосибирскую область Усть-Тарский район. Здесь учился и работал Халел. В военные годы Халел, как и все мальчики, сеял зерно на полях, пас скот. Помню, как дедушка рассказывал, в годы войны, когда большую часть мужчин отправили на войну, их мальчишек сажали в комбайны, чтобы они вспахивали поле, а ноги их не доставали  педалей, тогда, положив на педали кирпичи и рядом палку, чтоб потом их скинуть, ехали по всему полю.
Окончив школу, увлекся механикой, устроился водителем директора совхоза. В 19 лет призвали в армию. Службу проходил в Москве. Получил звание сержанта, права шофера 1 класса, с назначением преподавателя по вождению. Продолжать дальнейшую воинскую службу, своему единственному сыну, отец не разрешил. Он возвращается домой с двумя  большими деревянными чемоданами, внутри которого были  гайки, болты и запчасти. В последующем он смастерил пропеллер и провел домой электрический свет, это было большей редкостью, в домах того времени были лампы. Такие увлечения  позволили ему починить радио, которое приходило слушать все село. Любимым хобби стал фотоаппарат и механика.
В 1953 году получает похвальный лист за отличные успехи в учебе и примерное поведение,  в 1954г. звание «Лучшего киномеханика Новосибирской области», в 1955г. Почетную грамоту «За достигнутые успехи в областном социалистическом соревновании по профессиям». 
В 1956 году  женится на Бекбулатовой Орынбасар. В Новосибирске у них рождаются 4 детей (Ислям, Мухамед, Зейнеп, Ахмедия). Халела назначают председателем рабочкома  *(пояснение ниже), где он проработал до 1963 года. 
В 1963 году с семьей переезжает на Родину, в Павлодарскую область Иртышский район с. Северный, где он устраивается на работу учителем по вождению. В 1967г. рождается сын Кайрат.
1965-1970 годы заочно поступает в Петропавловский индустриальный педагогический техникум, после окончания он зачислен в Карагандинскую милицейскую школу.
В 1967 году его назначают участковым в 3 совхозах: Пушкина, Ленина, Амангельды. В 1970 году  родился  сын Талгат . 
В 1968 году  получает медаль «50 лет советской милиции», в 1970г. медаль за «Освоение Целины», в 1972 году  медаль за «10 лет безупречной службы».
Затем в  жизни Халела наступает череда сильных потрясений. В 1975г. умирает его отец. В январе 1977 года от осложнении  умирает его супруга Орынбасар, в связи с чем, по семейному положению, он уходит со службы. Устраивается работать в школу, где проработал до выхода на пенсию. В школе преподавал «Основы права», «Вождение», «Животноводство»,  был также руководителем бригады. За хорошую работу производственная бригада не раз занимала первые и вторые места. 
В 1977 г. он создает семью с Тажиденовой Зиядой. В этом браке рождаются две дочери Сулушаш и Алтыншаш.
Рано овдовев, ради детей, он находит в себе силы жить дальше, повторный брак и родившиеся дочери стали для него утешением. Детям он дал образование, женил, с радостью растил внуков. Достигнув пенсионного возраста, он уходит на заслуженный отдых. Очень любил своих внуков, любил играть им на баяне. С каждой пенсии, расписанной до копейки, своим идеальным каллиграфическим почерком, в блокноте прописывал пункт: сладости внукам. Внуки обладали абсолютной неприкосновенностью, даже перед родителями, достаточно было дедушкиного слова: «тиіспендер»( чтобы бы ты не натворил).
В  1995 году награжден медалью «50 лет победы Великой Отечественной войне». День  Победы для него был особым праздником. Дедушкин костюм, звенящие на груди медали и обязательный поход на парад.
В 1998 году Халел принимает решение переехать в Кокчетавскую область (нынешняя Акмолинская область), чтобы все дети жили рядом. Поселившись в с.Садовое ( тогда была проблема с питьевой водой), он бурит у себя скважину. Как бы не было трудно, он никогда не унывал, боролся за справедливость, к нему все приходили за советом. 
В 2001г. награжден медалью за «Долголетний добросовестный труд».  В 2004г. вручили медаль «60 лет победы Великой Отечественной войне». В конце 2005г. удостоен медали «Тынга 50 жыл», которую он не успел увидеть. Его не стало 19 июня 2005 года. Сколько бы лет не прошло со дня его смерти, воспоминания о нем греют душу, вызывая на лице улыбку. 
Тяжелые испытания в жизни, с которыми столкнулся Халел Садвокасович, не пожелаешь никому. Но сила духа, трудолюбие, тяга к знаниям, непоколебимая вера в лучшее - это ли не пример для подражания. 

 

Категория: История | Добавил: Admin
Просмотров: 72 | Загрузок: 0 | Рейтинг: 2.0/5


Всего комментариев: 0
Verify you're human *: